Ermeniler’in ahıyla yaşamak!

Ermeniler’in ahıyla yaşamak!

Nenem Ayşe Teyfur 2014 yılının Ekim ayında 104 yaşındayken aramızdan göçtü. Bir asırdan uzun ömründe nenemle iletişimim çok sınırlıydı. Çünkü nenem Türkçe, ben de Kürtçe bilmiyordum.

Nenemle şarkılar aracılığıyla konuşurduk.  İkimizde şarkıları seviyorduk. Kürtçe bilmeyen binlerce Kürt çocuk gibi ben de Kürtçe şarkıları anlamasam da ezbere biliyordum. Muhtemelen hepsi zulümden, ölümden, savaştan bahsettikleri içindi. Nenem bana sürekli şarkı söyler, ben de şarkılar aracılığıyla aslında nenemi dinlerdim.

Nenemin söylediği şarkılar daha çok hüzünlü ağıtlardı. Nenemin yüzyıllık tanıklığı bu ağıtlarda sanki ses bulurdu.

İplik her zaman iğneyi takip eder…

Nenemin ağıtlarının bir kısmının Ermeni komşuları için olduğunu ise çok geç öğrenecektim:

Dilan

Uzun yıllar Tatvan’a bağlı Kavar havzasının köylerinde çalıştım. Kavar havzasının hikayesini 'O GÜN' kitabımdan okuyabilirsiniz. 1990’lı yıllarda havzadaki köylerden bir kısmı boşaltılmış, bir kısmı yakılmış, bir kısmı da korucu olmuştu. Dilan’la[1] bu köylerde tanıştım.

Dilan’ların evi Kavar’a her gittiğimde uğradığımız, soluk aldığımız evlerden biriydi. Babası özel bir adamdı. Bu köy ona dar geliyordu. Evlerinde Kazım Koyuncu ve Yılmaz Güney’in resimleri asılıydı. Savaşın en şiddetli olduğu yıllarda herkes köyü bırakıp giderken, Dilan’ın babası İkram, bir sonraki yıl için toprağı nadasa yatırırdı. İkram bu yıllar boyunca hem zorla dayatılan koruculuğa karşı direnecek hem de köyünü terk etmemek için direnecekti. İnatçı, şiir seven, doğaya düşkün babasıyla olan özel dostluğum, zamanla kızlarını da daha yakından tanıma fırsatı verdi bana.

10 Temmuz, Kürtlerin O GÜN'ü

Bazı günlerin hayatlarımızda bir ağırlığı vardır. Onlar unutulmaz. O GÜN hayatımızda bir kırılma yaşanır.  O GÜN’den sonra hayat asla eskisi gibi olmaz. O GÜN bazen en acı gün, bazen bir şeylerin geri dönülmez bir şekilde değiştiği gündür.  Hele bazı O GÜN’ler bütün bir yaşamı belirleyecek kadar kuvvetli hatıralara sahiptirler.

O GÜN aklımıza geldiğinde dudaklarımız titremeye, gözlerimiz kendiliğinden yaşarmaya başlar. Bir şeyler söyleyip, O GÜN’ü anlatmak istersiniz, ama başaramazsınız. Boğazınız düğümlenmiştir bir kere.  O GÜN diye başlayan cümleleriniz yarım kalır.

Kürtlerin hayatları O GÜN*’lerle doludur. 10 Temmuz Kürtler için böyle acı bir O GÜN’dür.

From the Book THAT DAY: The “Wise People” come to Kavar

From the Book THAT DAY:

 The “Wise People” come to Kavar 

Today is the fifteenth of May 2013.  I set out from Tavan to Çorsin just before noon.  Today we have important guests.  I get to Çorsin just after the Wise People Committee is about to arrive at the villages.  Clearly the Wise People are not the only ones to arrive, for I can see several vehicles from the Office of the Prime Minister as well.  It is not easy to find space for these vehicles in a place as small as Çorsin.  The women of Kavar greet the Wise People with pictures of their dead children.  They do not put these pictures down throughout the two hours of the meeting.  The Committee is taken to the house of mourning where the meeting will be held and seated at the chairs and tables hung with cloths of yellow, green and red.  I quietly find a place to perch at the side and begin watching.  Quite a number of people have been stuffed into a room of one hundred-square meters.   Women sit on one side and men on the other, with several people from the Prime Ministry wandering around in the center.  The Committee Head briefly explains the goals of their visit and then various residents of Kavar describe what they experienced THAT DAY.  How Çorsin was burned down on the twenty-eighth of December 1993, who it was that gave the order, what all happened to the people of the village THAT NIGHT, all of it is described in detail.  As the man from the Prime Ministry runs his video camera over the faces of the people of Kavar I am once again awed by the villagers’ bravery.

            Then THAT woman begins to speak.  Sometimes she speaks Turkish, sometimes Kurdish.  It is obvious that she speaks Turkish well, but like my mother, when she begins to weep and moan she slips into Kurdish.  She speaks of THAT DAY: 

Nurcan Baysal:Oysa biz her şeyden çok Kürt olmak istiyoruz.

‘Oysa biz her şeyden çok Kürt olmak istiyoruz.’

BURCU ŞENTÜRK yazdı:

Nurcan Baysal: O Gün

Kavar Havzası’nda bir kalkınma projesi… Yerel halkın arıcılık, seracılık, sütçülük deneyimlerinin yanı sıra kurulan kooperatife kadınların üye olmasına erkeklerin karşı çıkışını, Kavarlıların daha iyi bir yaşam için attıkları her adımın devlet/bürokrasi/ “terörle mücadele” engeline takıldığını görüyoruz “O Gün”’de. Kitaba ismini veren “o günü” var Kavar’daki herkesin hayat hikâyesinde değinmeden geçemediği. Köylerinin yakıldığı, evlatlarının öldürüldüğü, evlerin basıldığı, zorla göç ettirildikleri, yakınlarını kefensiz gömdükleri “O günleri”.

Nurcan Baysal ve Şeyhmus Diken

Nurcan Baysal ve Şeyhmus Diken

Hasan Bildirici yazdı

Doçent Nurcan Baysal’ın “O Gün” adlı kitabı ile dostum Şeyhmus Diken’in “Şehr Amed” adlı kitaplarını, imzalı bir şekilde aynı pakette aldım. İki kitabı okudum, ikisini birlikte yazmak istedim.

NİYE?

NİYE?

2008-2013 yılları arasında Bitlis-Tatvan’a bağlı Kavar havzası köylerinde çalıştım. Kavar Van gölü kıyısında 6 köy 5 mezradan oluşan bir havza. Havza dağları, ormanlarıyla cennetten bir parçayı andırıyor. 1990’larda diğer Kürt köylerine olduğu gibi Kavar’a da devlet koruculuk dayatır. Koruculuğu kabul etmeyen Kavar köyleri zorla boşaltılır. Bu köylerden Çorsin 28 Aralık 1993 gecesi tamamen yakılır, bazı köylüler askerlerce öldürülür. Köylüler bir günde topraklarını, evlerini, anılarını, mezarlarını terk ederek büyükşehirlere gitmek zorunda kalırlar. İstanbul, İzmir, Manisa ve Mersin’in varoşlarına dağılan Kavarlılar inşaatlarda çalışır, simit satar, bu şehirlerdeki en dip işleri yapmaya başlarlar. 2000’li yıllardan itibaren köylülerin bir kısmı yine kendi imkanları ve büyük bir mücadele ile topraklarına geri dönmeyi başarırlar. Bugün hala Kavarlılar kendi topraklarında yaşamı yeniden kurma mücadelesi vermekteler.

15 Mayıs 2013 tarihinde “Akil Adamlar” Doğu Anadolu Grubu Kavar’ı ziyarete geldiler.

Kürtlerin hep bir ‘o gün’ü var

IŞIN ELİÇİN yazdı

Nurcan Baysal’ı geçen Eylül ayında, Demokratik Toplum Enstitüsü’nün Van’da düzenlediği ‘Çatışmaların Çözümünde Kadınların Rolü‘ konulu toplantıda tanıdım. En etkileyici sunumlardan birini, hatta benim için en öğretici sunumu o yapmıştı.

90’lı yıllarda köyleri yakılmış veya köylerini boşaltmaya zorlanmış insanların, yıllar sonra kendilerini ait hissettikleri toprağa geri dönebilmek için, neredeyse göçe zorlandıkları zamanki kadar zorlu bir mücadele vermek zorunda kaldıklarını ilk kez orada, ondan dinlemiştim.

100 yıl sonra gelen mesaj ‘sözde’ kalmasın

MEHVEŞ EVİN yazdı

İlkokul üçüncü sınıftayım. Ders kitabında“Ermenilerin Türkleri nasıl doğradıkları, annelerin karınlarından bebekleri çıkarıp boğdukları, erkeklerin bağırsaklarını deştikleri” yazdığını çok net hatırlıyorum. Dehşete kapılıyorum; o zamana kadar insanların birbirine karşı böyle bir vahşet uygulayabileceğinden dahi haberim yok. Bir çocuk, ders kitabında nefret ve ırkçılık söyleminin kullanıldığını, resmi ideolojinin pompalandığını nasıl bilebilir ki?

O GÜN

Berken Bereh yazdı

O gün

Hepimizin yaşamında derin izler bırakan ve geleceğimize yön veren bir özel gün vardır. Okula başladığımız, askere gittiğimiz, evlendiğimiz, en yakınımızı yitirdiğimiz… Geriye dönüşü olmayan gün. O gün biz yaşadıkça bizi bir gölge gibi takip edecektir.

Bir haftadır “o gün”lere tanıklık etmiş, onları kaleme almış bir yazarın kitabını okuyorum; zaman zaman öfkelenerek, ağlayarak…Ne yazık ki iyi ki yaşanmış diyeceğimiz bir “o gün” yok. İçimizi sonsuz bir kedere boğan ve yaşadığımız coğrafyayı ve gerçekliklerinin ne denli acımasız olduğunu bir tokat gibi yüzümüze vuran bir kitap. Burada yaşamış, hapse atılmış, işinden edilmiş ve nice insanlık onuruna yakışmayan olaya şahit olmuş biri olarak okuduklarım beni dehşete düşürdü. Bu kadarı da olamaz dedirten türden gerçek yaşam öyküleriyle dopdolu bir kitap ‘‘O Gün.”

Bir kalkınma modeli olarak Kavar

Nurcan Baysal

“Kadınlar burada Haziran-Eylül arasında dağa, yaylaya süt sağmaya gider. Sabah 10’da yola çıkarız, bir saat sonra hayvanların yanına varırız. Sütü sağarız yarım saat. Sonra sırtımızda 10 ila 25 litre sütle bir saat eve yürürüz. Eve varmamız 12.30’u bulur. Tekrar işe koyuluruz, yemekti, çocuk bakımıydı, süt kaynatmaktı derken saat 5’i bulur. Tekrar işe koyuluruz, iki buçuk saat beriye1 gideriz; günde beş saat beri işi yaparız... Kırsal kalkınma diyorsunuz, pek anlamadım, nedir bu? Ama biz kadınlar için beri yolunun düzeltilmesi iyi olur, çok taşlı yol, ayaklarımızı kesiyor, çok yoruyor bizi, bu yolu yaparsanız daha az yoruluruz... Ah keşke köyde bir traktör olsa, bizi götürse beriye”.2

Apé Osman

Apé Osman

Fırat Kuyurtar  yazdı 

Yıllardır gitmediğim doğduğum topraklara, seçim yarışında adından sıkça söz ettiren Osman Baydemir'e, büyük Urfa mitingine destek için konser verecek olan Kardeş Türküler ile birlikte Riha'ya / Urfa'ya gittim.

Kürdistan’da Bir Yer, Kavar

ŞEYHMUS DİKEN YAZDIKürdistan’da Bir Yer, Kavar

Baysal’ın O Gün’ü savaşın, felaketlerin, sürgünlerin, ihanetin çemberinden geçmiş bir çağ yangınının, devasa Kürdistan’a göre çok küçük diyebileceğimiz bir “havza”sındaki hikâyenin yeniden yazılışının bize değen yüzü.

İstiyorum ki barış benim evime de girsin

NAZAN ÖZCAN yazdı:
"İstiyorum ki Barış Benim Evime de Gelsin"

Nurcan Baysal'ın kitabı O Gün'de boşaltılmış,yakılmış,korucu yapılmış,işkence görmüş Kavarlıların geri dönüşten sonra tekrar tekrar kurdukları günlük hayatları var.

“O yavrular nasıl büyüdü kızım, nasıl öldüler, bunlar nasıl unutulacak diye bana soruyor. Susuyorum. Bir gün askerler köye bir gerilla getirdiler. Ölü, çürümeye başlamıştı, saçları dökülmüştü. Köylere getirip bize gösterdiler. Size ibret olsun dediler, bunu hiç unutamıyorum.” Nurcan Baysal’ın ilk kitabı O Gün, bunun gibi onlarca hikaye ve onlarca hayatla dolu.

Herkesin Anılarındaki ‘O Gün’

Herkesin Anılarındaki ‘O Gün’

Nurcan Baysal’ın “O Gün” adlı kitabını okuyup bitirdiğimizde Doğu’da son 30 yılda yaşananlara, zorunlu göç ve geriye dönüşlere dair bugüne dek duymadığımız bir şeyleri daha öğrenmiş olacağız.

Füsun Ertuğ yazdı

Nurcan Baysal’ın İletişim Yayınları’ndan geçen ay çıkan ‘O Gün’ kitabını okurken ‘bunu herkes okumalı’ dedim. Bu ülkede barış isteyen herkes önce Nurcan’ın Tatvan- Kavar Havzası’ndaki kırsal kalkınma deneyimleriyle içiçe geçen öyküsünü okumalı.

Barış anaları okumalı, ‘Cumartesileri bu insanlar neden hala buraya gelip oturuyor’ diyenler de okumalı. Kırsal kalkınma projeleri yaptığını, yapacağını söyleyen herkes okumalı bu kitabı.

Nurcan Baysal'dan Kavar'ın 'O Gün'leri

Nurcan Baysal'dan Kavar'ın 'O Gün'leri

Gülşen Koçuk / JINHA

AMED – "Kürtlerin hep bir 'o gün'ü oldu. Kimilerinin 90'larda kaldı, kimilerinin hala devam ediyor" diyen Nurcan Baysal, geçtiğimiz günlerde çıkardığı "O Gün" isimli kitabıyla raflarda yerini aldı. Kısa sürede en çok satan kitaplar arasında dördüncü sıraya yerleşen kitapta Nurcan, beş yılını geçirdiği Kavar'ın tarihini, Kürt Sorununun Kavarlıların gündelik pratiklerindeki örneklerini anlatıyor...

Her Kürt’ün bir ‘O Gün’ü var

GÜLŞEN KOÇUK Yazdı:

HER KÜRT'ÜN BİR "O GÜN"Ü VAR

Kürt Sorunu, birçok kalemden, birçok farklı dille yazıldı, çizildi. Hala “çözüm ve müzakere süreci” adı altında çözümlenmesi için çalışılan Kürt sorununun yaşamsal örneklerine çok az yerde rastlanır. Nurcan Baysal son kitabı “O Gün”de Kürt sorununun, halkın günlük yaşam pratiklerine nasıl işlediğini anlatıyor bizlere. “Kürt sorunu burada günde on kere elektriğin gitmesi, her gün helikopter sesiyle uyanmamız, okul kuramamamız” diyen Baysal, yeni kitabına ilişkin sorularımızı yanıtladı.

O Gün: Kürtlere Dair Bir Kitap

ŞEMSA ÖZAR yazdı:

O Gün: Kürtlere Dair Bir Kitap

O Gün, devletin muktedir olmak için yakıp yıktığı, silahlı, silahsız her türlü hâkimiyet kurma ve asimilasyon stratejisini uyguladığı bir coğrafyada boyun eğmeyen bir halkın hikâyesi.

‘O Gün’den Bugün’e

Naci SAPAN yazdı:

‘O Gün’den Bugün’e

‘O gün’ tanıdım onu, Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun, gelecek vaat eden genç bir Diyarbakır kızı olarak. 90’lı yılların ortalarıydı. Cevval hareketli, sürekli konuşan, tartışan, soru soran bir mülkiyeli. Kentimizle ilgili yapılması gereken birçok konuda fikirlerimizin örtüşüyor olması dostluğumuzun da temeli oldu.

'Kalkınmanın ne olmadığını anladım'

FUNDA ÖZKAN yazdı:

'Kalkınmanın ne olmadığını anladım'

10, 15 yıl önce Türkiye'nin en zengin işadamlarından birinin ismiyle, Kürt kelimelerinin aynı kitapta yer alacağı aklımızın ucundan bile geçmez, geçemezdi. Belki ağır aksak adımlarla ama Türkiye de gelişiyor.

Nurcan'ın yazdığını uzun zamandır biliyordum ve merakla bekliyordum. Bu hafta okurlarıyla buluştu: O Gün-Nurcan Baysal.